Nội dung chính
Việt Nam đã đạt kim ngạch xuất khẩu bột cá 300 triệu USD vào cuối năm 2025, mở ra cơ hội tăng trưởng mạnh cho ngành công nghiệp phụ phẩm thủy sản.
Thành tựu xuất khẩu bột cá năm 2025
Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), công bố rằng giá trị xuất khẩu bột cá của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 300 triệu USD. Con số này chỉ tính phần xuất khẩu, chưa bao gồm tiêu thụ nội địa, cho thấy tiềm năng chưa được khai thác hết.
Thị trường tiêu thụ toàn cầu và vai trò của Trung Quốc
Theo số liệu của VASEP, nhu cầu nhập khẩu bột cá trên thế giới đang tăng trưởng mạnh, trong đó Peru chiếm khoảng 20% sản lượng toàn cầu, còn Trung Quốc là nước nhập khẩu lớn nhất, chiếm tới 90% nhu cầu toàn cầu. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam có thể mở rộng thị phần bằng cách nâng cao chất lượng và độ bền vững của sản phẩm.
Nguồn cung nội địa và xu hướng sản xuất
Sản lượng thủy sản Việt Nam năm 2025 đạt 9,95 triệu tấn, tăng 3% so với năm 2024. Trong đó, nuôi trồng chiếm 6,1 triệu tấn (+5,1%), khai thác 3,83 triệu tấn. Theo Chiến lược Phát triển Thủy sản đến năm 2030, mục tiêu đưa sản lượng nuôi trồng lên 7 triệu tấn.
Đồng thời, sản lượng thức ăn thủy sản năm 2025 đạt 5,39 triệu tấn, trong đó 1,4 triệu tấn dùng cho tôm, 2,02 triệu tấn cho cá tra và 1,97 triệu tấn cho các loài khác, tạo nguồn nguyên liệu dồi dào cho bột cá.
Ứng dụng đa dạng của bột cá
Bột cá không chỉ là nguồn protein, axit amin và chất béo cho vật nuôi (gia súc, gia cầm, thủy sản, thú cưng) mà còn được dùng làm phân bón hữu cơ, cải tạo đất, tăng năng suất cây trồng. Nhờ đó, giá trị chuỗi cung ứng được nâng cao và giảm lượng chất thải.
Case study: Doanh nghiệp tận dụng phế phẩm thành lợi nhuận
Công ty TNHH Phúc Lộc (TP.HCM) thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm hằng ngày, sản xuất 4.000‑5.000 tấn bột cá/năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Nếu được hỗ trợ vốn và công nghệ, công ty có thể nâng độ đạm lên 64% và giảm nhập khẩu 140.000 tấn bột cá mỗi năm.
Công ty TNHH Tứ Hải (Phước Thắng) chuyển xương cá đục thành sản phẩm khô, xuất khẩu sang Nhật với giá 10 USD/kg, doanh thu 10‑12 tỷ đồng/năm. Ngoài ra, Viện Nghiên cứu hải sản phía Nam đang nghiên cứu chế biến ghẹ tạp thành riêu đóng hộp và bột chitosan, giá bán lên tới 1.000 USD/kg cho các ngành y tế và nông nghiệp.
Tiềm năng phát triển phụ phẩm trong thập kỷ tới
Theo dự báo, phụ phẩm tôm có thể cung cấp 490.000 tấn thực phẩm, 100.000 tấn thịt vụn và dạ dày cá tra, 150.000 tấn mỡ cá tra. Vỏ tôm sẽ cho ra khoảng 146.000 tấn thức ăn chăn nuôi, trong khi đầu, xương và nội tạng cá cung cấp thêm 900.000 tấn/năm. Các ngành dược phẩm, mỹ phẩm và công nghiệp sinh học có thể khai thác khoảng 147.000 tấn phụ phẩm để sản xuất peptide, enzyme và vật liệu sinh học.
Đến năm 2030, giá trị phế phụ phẩm tôm dự kiến đạt 80‑100 triệu USD, cá tra hơn 500 triệu USD, mở ra thị trường nội địa và xuất khẩu mới.
Quan điểm chuyên gia và đề xuất chính sách
TS Phạm Quốc Huy (Phân viện Nghiên cứu hải sản phía Nam) nhấn mạnh: “Để biến phế phẩm thành tài nguyên, cần xây dựng ngành công nghiệp chuyên biệt, không phụ thuộc vào thị trường tự phát. Chính sách thuế ưu đãi, tín dụng xanh và hỗ trợ công nghệ sẽ là động lực quyết định.”
Ông Nguyễn Hoài Nam đề xuất Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Hải quan để điều chỉnh mã HS, đưa bột cá vào phạm vi quản lý của ngành thủy sản, giúp phản ánh đúng giá trị trong kim ngạch xuất khẩu.
Việc tận dụng phế phụ phẩm không chỉ nâng cao giá trị chuỗi cung ứng mà còn góp phần thực hiện nền kinh tế tuần hoàn, giảm ô nhiễm, bảo vệ đại dương và đưa ngành thủy sản Việt Nam lên tầm cao mới trên bản đồ toàn cầu.
