Nội dung chính
Việc làm Mỹ 2025: Khi AI và “hiệu quả” đẩy tới cuộc đại san phẳng
Thị trường lao động Mỹ đang trải qua một cuộc chuyển mình chưa từng có, khi AI và nhu cầu “hiệu quả” khiến hàng ngàn việc làm truyền thống biến mất.
1. Số liệu mới từ BLS: Động lực giảm việc làm
Dữ liệu 2025 của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy chỉ 584.000 việc làm mới được tạo ra trong cả năm – con số thấp hơn 70% so với hơn 2 triệu việc làm trung bình của hai năm trước. Trung bình mỗi tháng, thị trường chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc mới. Đặc biệt, các điều chỉnh lại số liệu tháng 10 (từ -105.000 thành -173.000) và tháng 11 (từ +64.000 xuống còn +56.000) cho thấy xu hướng giảm sâu hơn dự kiến.
2. “Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã biến thành một tôn giáo tại Thung lũng Silicon và lan rộng tới toàn bộ khu vực tư nhân. Các CEO như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla, SpaceX) đang dẫn đầu “cuộc đại san phẳng”, tức loại bỏ các cấp trung gian và giảm thiểu cấu trúc tổ chức. Họ tin rằng sự kết hợp giữa AI và mô hình tinh gọn sẽ tăng lợi nhuận cho cổ đông.
Thực tế, tại Dell, AT&T và Verizon, các đợt sa thải quy mô đã diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát kéo dài.
3. Tác động tới khu vực công và tư
Không chỉ doanh nghiệp tư, mà cả khu vực công cũng không tránh khỏi. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), do Elon Musk đứng đầu, đã ra lệnh yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất. Theo NBC News, khoảng 265.000 nhân viên liên bang mất việc trong năm 2025, trong đó tháng 10 chứng kiến đợt cắt giảm mạnh nhất.
4. Nỗi bi quan của người lao động trí thức
Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ rằng tấm bằng đại học “không còn giá trị” khi hàng trăm hồ sơ đều không nhận được phản hồi. Các chatbot và AI sinh ra ngày càng thông thạo viết mã, soạn thảo văn bản, khiến các vị trí văn phòng truyền thống trở nên “bảo ngọc”. Charley Kim, một nhân viên công nghệ trẻ, mô tả: “Được gọi phỏng vấn giờ khó hơn cả việc vượt qua phỏng vấn.”
5. Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh tổng thể là u ám, một số ngành vẫn ghi nhận tăng trưởng. Dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội đã tạo thêm việc làm trong tháng 12, trong khi bán lẻ và sản xuất tiếp tục kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD – con số Fed quan tâm vì có thể duy trì áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến chính sách lãi suất.
Theo báo cáo McKinsey (tháng 6/2025), gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI sinh tạo, nhưng chỉ ít hơn 20% ghi nhận tác động tích cực đáng kể lên lợi nhuận. Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
6. Góc nhìn người lao động
Abbey Owens, người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi nhắm tới một công việc cụ thể, nhưng giờ tôi sẵn sàng nhận bất cứ gì để có thu nhập.” Sự bất an này phản ánh một xu hướng giảm mạnh trong nhu cầu tuyển dụng cho lực lượng lao động trí thức.
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi “hiệu quả” vẫn là bóng ma ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới Thung lũng Silicon.
