Nội dung chính
Luật Tư pháp vị thành niên 2024 sẽ cho phép áp dụng hạn chế ra khỏi nhà vào buổi tối và 12 biện pháp giáo dục thay thế hình phạt tù cho trẻ từ 14‑18 tuổi.
Luật Tư pháp vị thành niên 2024 – Bối cảnh và mục tiêu
Vào ngày 1/1/2024, Việt Nam chính thức có một bộ luật riêng dành cho người chưa thành niên (độ tuổi 14‑18). Điều 5 của luật nhấn mạnh nguyên tắc ưu tiên lợi ích tốt nhất của trẻ, đồng thời loại bỏ quan niệm “phải bỏ tù” để răn đe. Thay vào đó, pháp luật tập trung vào việc giúp trẻ nhận thức lỗi lầm và thay đổi hành vi.
12 biện pháp giáo dục chuyển hướng
Thay vì đưa trẻ vào quy trình điều tra, truy tố và xét xử nặng nề, luật cho phép áp dụng 12 biện pháp giáo dục ngoài cộng đồng, bao gồm:
- Khiển trách
- Xin lỗi bị hại
- Bồi thường thiệt hại
- Giáo dục tại xã, phường, thị trấn
- Quản thúc tại gia đình
- Hạn chế khung giờ đi lại
- Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến phạm tội mới
- Cấm đến địa điểm có nguy cơ gây tái phạm
- Tham gia chương trình học tập, dạy nghề
- Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý
- Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng
Hạn chế khung giờ đi lại (Điều 45)
Trẻ phạm tội có thể bị giới hạn ra khỏi nhà từ 18h ngày hôm trước đến 6h sáng hôm sau, trừ khi có lý do chính đáng và được người giám sát cho phép. Thời gian áp dụng từ 3‑6 tháng.
Cấm tiếp xúc và cấm đến địa điểm (Điều 46‑47)
Biện pháp này ngăn trẻ giao tiếp với người gây ảnh hưởng tiêu cực, đồng phạm hoặc tới các địa điểm có khả năng kích thích phạm tội mới. Thời hạn từ 6 tháng đến 1 năm.
Khi nào áp dụng các biện pháp này?
12 biện pháp được dùng khi trẻ là đồng phạm có vai trò không đáng kể, phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng nhưng vô ý. Các tội nặng như giết người, hiếp dâm, sản xuất ma túy vẫn sẽ bị xét xử hình phạt tù, nhưng ưu tiên hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc án treo.
So sánh quốc tế
Ở Mỹ, Canada, Đức, Hà Lan và Nhật Bản, trẻ vị thành niên phạm tội nhẹ thường tránh quá trình tố tụng bằng cách tham gia lớp học kỹ năng sống, lao động công ích, xin lỗi nạn nhân và tư vấn tâm lý. Mô hình “giám sát tại gia” ở Pháp, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng đặt phụ huynh vào vị trí trung tâm, đồng thời có sự giám sát của nhân viên pháp luật.
Hình phạt tù tối đa cho vị thành niên
Luật cấm tử hình và tù chung thân cho người chưa thành niên. Đối với các tội nghiêm trọng (giết người, hiếp dâm, sản xuất ma túy), mức án tối đa không vượt quá 3/4 mức án quy định cho người lớn, tức không quá 18 năm (đối với 16‑17 tuổi) và 12 năm (đối với 14‑15 tuổi). Các tội khác có mức án tối đa tương ứng 3/5 hoặc 2/5 mức án người lớn, không quá 15 hoặc 9 năm.
“Một đứa trẻ phạm tội là nỗi đau của xã hội, nhưng một đứa trẻ được cứu chuộc từ lỗi lầm để trở thành công dân tốt chính là thành công của một nền tư pháp nhân văn.” – Luật sư Trịnh Văn Tuyến, Văn phòng luật sư Giang Thanh.
Nhờ vào các biện pháp giáo dục và hạn chế ra khỏi nhà, luật Tư pháp vị thành niên 2024 hướng tới mục tiêu giảm tái phạm, bảo vệ quyền lợi trẻ em và xây dựng một hệ thống tư pháp nhân đạo, phù hợp với thực tiễn xã hội Việt Nam.
Hải Thư
